Ostre zapalenie gardła to jedna z najczęstszych infekcji górnych dróg oddechowych, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i nie wymaga specjalistycznego leczenia, zwłaszcza jeśli ma podłoże wirusowe. W niektórych jednak przypadkach – szczególnie przy zakażeniu bakteryjnym – może prowadzić do groźniejszych powikłań. [1] Dowiedz się, jak rozpoznać objawy ostrego zapalenia gardła i kiedy udać się do lekarza.
Czym jest ostre zapalenie gardła?
Ostre zapalenie gardła to stan zapalny błony śluzowej gardła, który pojawia się nagle i trwa najczęściej 3-7 dni. Objawia się bólem gardła, nasilającym się przy przełykaniu, uczuciem drapania, suchości, a także ogólnym dyskomfortem. Choroba może obejmować również migdałki podniebienne. Często towarzyszy jej gorączka, kaszel, katar, a niekiedy bóle głowy i mięśni. [1] Choć często mija bez powikłań, nie należy jej lekceważyć, zwłaszcza u dzieci i osób z obniżoną odpornością.
Ostre zapalenie gardła – przyczyny i rodzaje
Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia gardła są wirusy. Odpowiadają one za 70-90 % wszystkich przypadków. Do najczęściej wykrywanych wirusów należą: adenowirusy, rynowirusy, koronawirusy, a także wirusy grypy i paragrypy. Infekcje wirusowe są zwykle łagodniejsze i nie wymagają antybiotykoterapii.
Znacznie rzadziej zapalenie gardła ma podłoże bakteryjne. W takich przypadkach najczęściej dochodzi do zakażenia paciorkowcem beta-hemolizującym grupy A, który odpowiada za tzw. anginę ropną. Wśród innych bakterii mogących wywołać zapalenie gardła wymienia się także Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, a także bakterie atypowe, takie jak chlamydie, mykoplazmy i dwoinka rzeżączki. [1]
Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebnych (angina)
Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, potocznie nazywane anginą, może być wywołane zarówno przez wirusy, jak i bakterie. U dorosłych najczęściej ma podłoże wirusowe. U dzieci częstsze są zakażenia bakteryjne, głównie wywołane przez paciorkowca β-hemolizującego grupy A. Objawy pojawiają się nagle i mają cięższy przebieg – to silny ból gardła, wysoka gorączka, trudności w przełykaniu, powiększone węzły chłonne szyi, a nawet bóle brzucha i wymioty. Gardło jest żywoczerwone, migdałki powiększone, często z białym nalotem.
Anginę mogą wywołać także inne bakterie, np. Arcanobacterium haemolyticum, które powodują anginę z wysypką, oraz Fusobacterium necrophorum odpowiedzialne za przedłużające się lub nawracające infekcje gardła. Szczególną postacią jest angina Plauta-Vincenta – z jednostronnym nalotem i owrzodzeniem migdałka, zwykle bez gorączki, ale z silnym bólem gardła i nieprzyjemnym zapachem z ust. [2]
Bakteryjne ostre zapalenie gardła – objawy charakterystyczne
Bakteryjne zapalenie gardła, zwłaszcza wywołane przez paciorkowce, ma najczęściej nagły początek. Objawia się silnym bólem gardła, trudnościami w połykaniu oraz wysoką gorączką. U dzieci mogą pojawić się także bóle brzucha, nudności i wymioty. Charakterystyczny jest brak kaszlu i kataru. Błona śluzowa gardła staje się silnie zaczerwieniona, migdałki są obrzęknięte i pokryte nalotem. Częstym objawem są również powiększone i bolesne węzły chłonne. [1]
Jak rozpoznać wirusowe zapalenie gardła?
Wirusowe zapalenie gardła zwykle rozwija się łagodniej niż bakteryjne. Ból gardła jest mniejszy, gorączka – jeśli występuje – niższa, a objawy rozwijają się stopniowo. Pojawia się katar, kaszel, chrypka, zapalenie spojówek, a czasem także biegunka. Gardło jest zaczerwienione, ale bez charakterystycznych nalotów. Objawy te przemawiają za infekcją wirusową, ale w razie wątpliwości lekarz może posłużyć się tzw. skalą Centora, która pomaga różnicować rodzaj zakażenia. [1]
Czy ostre zapalenie gardła może prowadzić do powikłań?
Choć większość przypadków ostrego zapalenia gardła mija bez komplikacji, szczególnie infekcje bakteryjne mogą prowadzić do poważnych powikłań, jeśli nie zostaną odpowiednio leczone. Najczęściej występują ropnie okołomigdałkowe, ostre zapalenie ucha środkowego oraz zatok przynosowych. [1] Nieleczona angina paciorkowcowa, zwłaszcza u dzieci, może też prowadzić do powikłań immunologicznych, takich jak gorączka reumatyczna czy ostre kłębuszkowe zapalenie nerek. Do rzadszych powikłań anginy należy zapalenie płuc i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. [2]
Ostre zapalenie gardła – leczenie
W leczeniu wirusowego zapalenia gardła stosuje się jedynie metody łagodzące objawy. Zalecany jest odpoczynek, nawadnianie organizmu, a także stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych, np. paracetamolu lub ibuprofenu. Pomocne są także preparaty do ssania o działaniu miejscowym, płukanki z solą fizjologiczną oraz inhalacje. W przypadku bakteryjnego zapalenia gardła, szczególnie wywołanego przez paciorkowce, konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii. Najczęściej stosowanym lekiem jest penicylina fenoksymetylowa, którą przyjmuje się przez 10 dni. Dzięki antybiotykowi objawy ustępują szybciej, a ryzyko powikłań zostaje istotnie zmniejszone. [1,2]
Artykuł na zlecenie marki Chlorchinaldin
Źrodła
[1] Zagor M, Czarnecka P, Janoska-Jaździk M. Ostre i przewlekłe zapalenie gardła, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-jamy-ustnej-i-gardla/179684,ostre-i-przewlekle-zapalenie-gardla [Dostęp online: 12.04.2025]
[2] Skotnicka B., Wiercińska M., Angina – objawy, przyczyny, leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/laryngologia/78438,angina-objawy-przyczyny-leczenie#7 [Dostęp online: 12.04.2025]